MAPA / TERYTORIUM / INTERFEJS

Mnemonika

MNEMONIKA I MNEMOTECHNIKA

chwycenia i zapamietania

dzie pochwycenie - ogarnia tak, ze trzecia

MNEMOTECHNIKA (w starożytnej Grecji zw. mnemoniką,  od mneme -pamięć; techne -sztuka – sztuka pozwalająca wzmocnić ludzką pamięć. Pamięć jest jedną z ludzkich władz, które człowiek posiada z natury, ale która, jak inne władze poznawczo-wolitywno-pożądawcze, dzięki odpowiednim zabiegom może zostać umocniona i rozszerzona. W kulturze gr. za twórcę mnemoniki uznaje się poetę Sirnonidesa z Keos (556-469 przed Chr.). Odkrył on zasadę wzmacniania pamięci całkiem przypadkowo. Wg legendy, gdy Simonides opuścił na chwilę wieczerzę u Skopasa w Kranonie (Tesalia), w sali zawalił się strop; uczestnicy nie tylko zginęli, ale byli zmasakrowani do tego stopnia, że nie można ich było rozpoznać. Poeta dokonał jednak ich identyfikacji przypominając sobie, w jakim miejscu kto siedział. Wyciągnął stąd wniosek, że pamięć polega na kojarzeniu tego, co dobrze znane, zwł. wizualnie (tzw. miejsca) i co jest dobrze uporządkowane, z tym co mniej znane, co jest bardziej abstrakcyjne, a nawet niematerialne. Odkrycie to dało początek mnemonice retorycznej, pielęgnowanej i opracowywanej w kulturze gr., rzymskiej i średniowiecznej. Druga koncepcja mnemoniki, zw. magiczną, pojawiła się w renesansie, a swoje apogeum przeżyła w twórczości Giordana Bruna. Pierwsza ma wesprzeć pamięć naturalną, druga ma przeniknąć tajemnice wszechświata, by nań skutecznie oddziaływać. 

DE ARTE

Dłoń jako miejsce mnemoniczne – Girolamo Marafiotii, 1603.

LIBER DECIMUS

Przykładowe rozplanowanie przestrzeni mnemonicznej- Robert Fludd, Cosmi Majoris 1617

Pomysł na to, by pomóc sobie w zapamiętywaniu – poprzez prace w wyobraźni – pojawia się w anonimowym traktacie „Retoryka dla Herenniusza” 

Po tym dziele w wielu traktatach retorycznych mnemotechnicznych opisywano ten sposób jako sztuczną pamięć składającą się z miejsc i wyobrażeń.

Sztuczna pamięć składa się z miejsc i wyobrażeń. Miejsce to jakaś wyobrażona forma – np. Dom, przestrzeń między kolumnami. Wyobrażenia to wizerunki tego co chcemy zapamiętać.

Cyceron tak mówi o roli wzroku przy budowaniu wirtualnej przestrzeni:

„Simonides, lub kto tę sztukę wynalazł, bardzo dobrze dostrzegł, że wyobrażenia od zmysłów powzięte najlepiej się w pamięć wrażają, i że ze wszystkich naszych zmysłów wzrok jest najdzielniejszy; że zatem łatwiej spamiętamy wyobrażenia słuchem lub myślą powzięte, kiedy oczy także dopomogą do przeprowadzenia ich doi umysłu. Nawet niewidzialne i od zmysłu wzroku najodleglejsze przedmioty dają się pewnymi rysami, obrazami i postaciami tak oznaczyć, że czego myślą dosięgnąć nie możemy, to patrząc na te znaki, zatrzymujemy.”

Utopia.

Tomas Morus

Przed pięciuset laty ukazała się Utopia Tomasza Morusa, przedstawiająca idealną wyspę, której ustrój pod wieloma (choć nie wszystkimi) względami do dziś wydaje się atrakcyjny. Opiekuńcze państwo, sześciogodzinny dzień pracy, ale też dbałość o równomierną dystrybucję dóbr, równouprawnienie płci, tolerancję religijną oraz prawo do eutanazji brzmią postępowo także dzisiaj, wzmacniając dodatkowo gorzką satyrę, jaką w zamyśle miała być publikacja Morusa.

AD SPECTATOREM

ETYMOLOGIA SŁOWA „UTOPIA”. Słowo „utopia” składa się z gr. przedrostka[oú], oznaczającego negację, i rzeczownika [topos] – miejsce, 

i oznacza „miejsce, którego nie ma”. 

Neologizm „utopia” wymyślił Tomasz Morus, kanclerz króla Anglii Henryka VIII, męczennik i św. Kościoła powszechnego, autor dziełka literackiego Libellus vere aureus nec minus salutaris quam festivus de optimo republicae statu deque nova insula Utopia (Lv 1516). Treścią tego utworu jest poetycka wizja doskonałego ustroju społecznego, panującego na fikcyjnej wyspie Utopii; pierwotnie wyspa miała się nazywać Nusquama (łac. nusquam – nigdzie). W epigramie będącym mottem dziełka Morusa pojawiło się także określenie „eutopia” – szczęśliwy kraj (gr.[eu] – dobrze, szczęśliwie, pomyślnie), zaś w literaturze utopijnej, która od tego czasu zyskała w Europie ogromną popularność, pojawiają się nazwy, w których akcentuje się rozmaite aspekty doskonałości opisywanego ustroju, np. „udepotia” (gr.[oudépote] – nigdzie) – stan dobrobytu materialnego; „euchronia” (gr.[chronos] – czas) – stan poza czasem, końcowy etap dziejów, „śmierć” historii; „eupsychia” (gr.[psyché] – dusza) – adekwatność świadomości jednostkowej z tzw. świadomością społeczną; „egotopia” (gr.[egó] – ja) – stan swobodnej samorealizacji jednostki. 

Rene Magriitte

magritte

The treachery of images – Zdrada obrazu.

IMG_0520

The human condition – Ludzki los

IMG_0517

Attempting the impossible – Próba niemożliwego.

Mapy i terytorium

W „Podróżach Guliwera” Jonathana Swifta, wydanych w roku 1726, znalazły się mapy przygotowane przez samego Hermana Molla. Ten wybitny kartograf był członkiem Royal Society, a jego mapy z początku XVIII wieku odegrały istotną rolę w sporach o kolonie, które Wielka Brytania prowadziła z Francją. Ale według Grahama Huggana umieszczenie ich w książce Swifta stanowiło ironiczny komentarz do jednoznacznie naukowych aspiracji rozwijającej się kartografii. Do zwrócenia uwagi na dwoistą naturę map niezwykle dekoracyjne dzieła Molla nadawały się idealnie. Nie chodzi jednak tylko o specyficzny styl wielkiego kartografa. Raczej o to, że mapy z zasady przerzucają pomost między obrazami i słowami, czy – dokładnie jak w książce Swifta – między realnym a wyobrażonym.”

Edels Land

Mapa Hermana Molla do „Podróży Guliwera”.

Mapowanie rzeczywistości 

Narzędzie dla jej poznania i prób zrozumienia. To także interfejs dostępu do zmieniającej się przestrzeni, a nawet czasu, bo przecież mapy są też narzędziem spekulowania o przyszłości. Możemy się spierać o to, co pokazuje mapa, ale już w wypadku analizy sposobów jej tworzenia sytuacja jest prostsza: mapa ilustruje sposób myślenia swoich twórców, pokazuje, czego od niej oczekują.

GALILEUS

Attachment.png