Badania w projektowaniu

Efekty pracy projektanta mogą dotyczyć wielu obszarów życia człowieka. Nakreślenia zakresu odpowiedzialności, jaką powinien przejąć na siebie projektant, podjął się Andrzej Pawłowski – projektant, teoretyk projektowania, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i założyciel Wydziału Form Przemysłowych, gdzie był pedagogiem oraz dziekanem do 1986 roku. Twierdził, że projektowanie ma przede wszystkim społeczną misję, a proponowanie nowego rozwiązania musi uwzględniać nie tylko formę, ale również kontekst jego funkcjonowania, jego „cykl życia” – od momentu jego wyprodukowania i zaistnienia na rynku poprzez proces jego użytkowania, aż do jego zużycia.

W projektowaniu można wyróżnić dwa procesy: proces poznawczy i proces kreacji. Są one ze sobą ściśle pozwiązane i mogą występować naprzemiennie, równolegle oraz wpływać na siebie nawzajem. Proces poznawczy, który rozpoczyna pracę projektanta, związany jest z pozyskiwaniem informacji na dany temat, zapoznaniem się z daną sytuacją, miejscem, zdarzeniem, osobami
w nich zaangażowanymi, w celu jak najlepszego ich zrozumienia. Proces kreacji natomiast wiąże się z twórczą pracą, obmyślaniem, opracowywaniem w celu zbudowania czegoś nowego, oryginalnego, co będzie stanowić odpowiedź na postawiony problem, potrzebę. Oba działania charakteryzują się racjonalnością i metodycznym, usystematyzowanym postępowaniem, które Pawłowski uznaje za cechy stanowiące o odrębności i swoistości wzornictwa. Projektant podejmuje decyzje w oparciu o wiedzę, którą zdobywa, studiując odpowiednią literaturę przedmiotu lub podejmując działalność poznawczą – działalność badawczą. Projektanci sięgają po metody stosowane w badaniach naukowych, których rezultaty opisują zjawiska, zdarzenia w sposób obiektywny. Proponowane rozwiązania projektowe, towarzyszące w życiu codziennym, m.in. ułatwiają nam wykonywanie różnych czynności, ale również kształtują określone zachowania, emocje czy nawet interakcję pomiędzy ludźmi. Rozwiązanie projektowe rozpatrywane w tym kontekście możemy ująć jako projekt procesu, uwzględniającego doświadczenia, wrażenia, emocje, jakie towarzyszą użytkownikowi. Warunkiem uzyskania dobrego projektu jest poznanie docelowego użytkownika
w odpowiednim zakresie, obejmującym m.in.: jego potrzeby, możliwości, ograniczenia, pragnienia, codzienne otoczenie. W oparciu o doświadczenia badawcze, wypracowane przez takie nauki, jak: socjologia, psychologia czy kognitywistyka zaczęły rozwijać narzędzia i metody stosowane przez projektantów, których celem jest jak najlepsze poznanie użytkownika.

cele badań naukowych i badań w projektowaniu

Celem badań naukowych jest poszerzanie wiedzy w danym zakresie, odkrywanie nowych praw i zasad, które nie są nastawione na praktyczne zastosowanie lub znajdują je dopiero w późniejszym czasie. Rezultaty badań w projektowaniu odmiennie niż w badaniach naukowych mają na celu tylko praktyczne zastosowanie. W pracy projektanta kształtują decyzje projektowe, stymulują kreatywną pracę i odnajdywanie satysfakcjonujących rozwiązań w oparciu o wiedzę o użytkowniku. Stają się integralną częścią procesu projektowego, a uzyskiwane za jego pomocą informacje wpływają na kształt projektu. Badania w projektowaniu mogą dotyczyć wielu aspektów, z jednej strony technologiczno-materiałowych związanych ze sposobem wytwarzania produktu, z drugiej strony psychologiczno-behawioralnych związanych z poznawaniem docelowego użytkownika.
Ze względu na ten odmienny charakter badań w projektowaniu w stosunku do badań naukowych, pojawiają się różnice w procesie opracowywania metodologii i sposobu przeprowadzania badania.
W badaniach naukowych występują ściśle określone procedury badawcze związane z obiektywnym poznaniem.
W projektowaniu, gdzie badania stanowią część całego procesu, musi nastąpić wyważenie wpływu dwóch elementów: intuicji, wrażliwości projektanta z podejściem badacza, który podąża za procedurami badawczymi. Badania, jako część procesu projektowego, nakierowane są na uzyskanie konkretnych rodzajów informacji. Procedury i środki dobierane są indywidualnie do potrzeb poznawczych projektanta i w zależności od etapu procesu projektowego. Metoda badawcza ściśle związana jest z podejmowanymi zagadnieniami projektowymi. Dlatego nowe projekty, nowe obszary wyzwań projektowych generują tworzenie nowych metod badawczych, a kreatywne myślenie projektowe wspiera ich rozwój.
W kontekście zwiększającej się roli badań w projektowaniu, projektanci wypracowali metodę pracy, w której prowadzone są badania z udziałem użytkowników na każdym etapie procesu projektowego, a ich rezultaty stanowią wytyczne dla kolejnych podejmowanych przez projektanta działań. Taki sposób pracy nazywany jest projektowaniem zorientowanym na użytkownika (User-centered Design). Na początku procesu poznajemy użytkownika i skupiamy swoją uwagę na nim, na czynnościach przez niego wykonywanych, na kontekście, w którym się to odbywa, by zdiagnozować problem oraz określić zakres działań projektanta i zdefiniować założenia projektowe. Na etapie, w którym następuje proces kreowania rozwiązań projektowych, prowadzone są badania z użytkownikami w celu weryfikacji ich skuteczności i efektywności. Tym razem użytkownik obserwowany jest w trakcie korzystania z produktu co, pozwala projektantom lepiej zrozumieć, w jaki sposób zaproponowane rozwiązanie projektowe może być stosowane w rzeczywistości.

podsumowanie

Zastosowanie badań umożliwia:

  • konfrontację wyobrażenia projektanta z rzeczywistością (zweryfikowanie, czy użytkownik posługuje się rozwiązaniem projektowym, tak jak to przewidział projektant);
  • zrozumienie, że projektant nie jest użytkownikiem (użytkownicy mogą zachowywać się inaczej, niż projektant przewiduje);
  • sprawdzenie, że nie wszyscy użytkownicy korzystają z produktu tak samo;
  • przekonanie się, że kontakt z użytkownikiem inspiruje do tworzenia nowych rozwiązań, a badania się opłacają, ponieważ pozwalają sprawdzić, czy założenia projektowe są realizowane.

 

 

/fragment pracy doktorskiej Marty Więckowskiej, Metody badawcze jako źródło decyzji projektowych/

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s